Speed '74

Mad Merit Maniacs

Inleiding
Om de door Corona belemmerde  gemoederen wat afleiding te geven volgt nu een verhaal over het bouwdoos merk Merit. Degenen die regelmatig de communicatie via de club apps volgen zullen de naam Merit vaker zijn tegengekomen als het om het bouwen van een classic slot race model gaat. Zelf behoor ik ook tot de Merit maniakken en heb een enorme bewondering voor dit merk.

Maar waar komt Merit vandaan, hoe is het ontstaan en verlopen, ik zou zeggen lees verder!

Speelgoedfabrikant
De naam Merit hebben we te danken aan een Engelse speelgoedfabrikant J. & L. Randall Ltd., die destijds in Potters Bar, ten noorden van London was gevestigd in een bijzonder fraai fabriekspand dat de naam ‘Merit House’ droeg.

Onder de merknaam Merit werd een zeer grote hoeveelheid plastic speelgoed en spelletjes gefabriceerd, vooral gericht op kleuters en kinderen tot een jaar of twaalf. Zoek maar eens op Ebay Engeland onder de naam Merit en je zult een lawine aan respons krijgen van oud speelgoed, bord spelletjes, etc. etc.

Daarnaast werd onder de naam S.E.L. (Signalling Equipment Ltd) technisch speelgoed op de markt gebracht, zoals electro motoren, stoom machientjes en microscopen voor studenten.

Vanaf midden vijftiger jaren begon bij Merit de fabricage van plastic bouwdoosjes van vliegtuigen, schepen, model trein accessoires en een serie van in totaal veertien race auto’s in de schaal 1/24.

J. & L. Randall Ltd. heeft tot ca. 1970 zeer succesvolle jaren gekend, maar werd in 1978 overgenomen door Letraset voor 12,5 miljoen pond en verdween later helaas geheel van het toneel. Speelgoed komt nu vrijwel uitsluitend uit China. De Merit bouwdoosjes en de S.E.L. stoom machines zijn echter bijzondere collectors items geworden.

De Merit raceauto’s
Als we ons concentreren op de kitjes met race auto’s, dan is zichtbaar dat Merit zich totaal heeft onderscheiden van alle andere modelbouw fabrikanten. Anders dan Merit kwam vrijwel niemand op het idee om de grote racers van de vijftiger en begin zestiger jaren in 1/24 te produceren. Race auto’s die passen bij namen als Fangio, Hawthorn, Collins, Trintignant, Moss, Ascari, Farina en dergelijke, de grote kampioenen uit de gouden na-oorlogse periode van o.a. de front engined monoposto’s.

Als Engels bedrijf was te verwachten dat Merit veel nadruk zou leggen op het British Racing Green, maar slim genoeg maakten zij tevens een viertal van hun rode Italiaanse concurrenten. Ook Franse en Duitse auto’s uit die tijd werden niet vergeten.

De kitjes van Merit zijn relatief simpel  van opzet en inhoud. Hooguit dertig onderdelen van robuust acetaat plastic, een beknopte bouwbeschrijving in de race kleur van het land van herkomst (groene inkt voor Engeland, rood voor Italië, blauw voor Frankrijk) en een velletje met decals was alles wat je kreeg voor een prijs van (toen) 7 shilling. Dat zou in Nederlands geld ongeveer vijf gulden zijn geweest in de zestiger jaren.

Die prijs was in verhouding tot Merit’s concurrenten best wel pittig; zo’n 30% duurder. Maar voor dat geld kreeg je dan ook iets unieks qua model. De kwaliteit was prima mede dankzij het feit dat de mallen en prototypes werden vervaardigd door een professionele model maker die ook actief was voor de luchtvaart, namelijk Westway Models/Ian Walker. De pasvorm was daarom exact, weinig tot geen flash en de diepe kleur van het plastic maakte het geheel af. Acetaat plastic heeft de neiging om te vervormen en houdt zijn kleur niet vast. Dankzij het vrij dikke plastic dat Merit gebruikte komt vervorming vrijwel nooit voor, maar verkleuringen, indien niet geschilderd, zijn er zat.

De serie modellen
In 1956 kwam het eerste model uit. Dat was de Jaguar D type die 2e werd in de 24 uurs race van Le Mans van 1954. Dit is het vroege model zonder de achtervin op de hoofdsteun.

In 1957 werden er acht nieuwe modellen aan toegevoegd, dat waren achtereenvolgens de Maserati 250F, Vanwall VW5, Connaught B ‘Syracuse’, Lancia-Ferrari D50, Lotus 11, Mercedes Benz W196, Cooper Jap MK IX en Aston Martin DB3S.

Tot slot kwamen er in 1958 nog eens vijf modellen bij, dit waren de BRM P25, Simca-Gordini T16, Maserati 4CLT, Alfa Romeo 158 Alfetta en de Talbot Lago T26C. Deze laatste twee waren zogenaamde super kits omdat er ook een model van de motor bij zat die via een openende motorkap zichtbaar gemaakt kon worden.

Er deden geruchten de ronde dat er nog drie uitgaves zouden volgen; de BRM V16, Ferrari Super Squalo en Gordini T32, maar dat werd van de zijde van Randall niet bevestigd. Wel jammer dat die BRM er niet is gekomen, want dat zou een daverend verkoop succes zijn geweest.

Geleidelijk werd de productie van deze veertien modellen vanaf 1971 afgebouwd, in 1976 was het over en uit. De mallen zijn doorverkocht aan een Italiaans bedrijf, Artiplast, die ze op hun beurt weer doorschoof naar SMER in Tsjechslowakije (toen nog achter het ijzeren gordijn). SMER heeft slechts twee modellen her-uitgebracht en de rest van de mallen is jammergenoeg vernietigd.

Tevens moet vermeld worden dat Merit kits ook in andere landen dan Engeland onder licentie werden geproduceerd. Atma Paulista in Brazilië, Sitaplex in Frankrijk, Premiers en A.H.M. in de Verenigde Staten en Plastic Moulders Ltd in Nieuw Zeeland. Maar ook deze zijn van het toneel verdwenen. Zelf heb ik een aantal van deze exoten, waarvan de kleur van het plastic totaal verschillend was van wat Merit zelf leverde. Wat te denken van een zalm roze Connaught en een golvend licht blauwe, gele of mint groene Vanwall, enzovoorts.

Tot slot zijn kopieën van een aantal modellen als slot race kit op de markt gebracht door Strombecker uit de V.S. en het Japanse Doyusha.

De box art
Hoe mooier de afbeeldingen op een bouwdoos, des te meer aandacht het trekt en hoe beter het verkoopt. Box art is inderdaad een ware kunst en vele fabrikanten gebruiken dan ook de diensten van ervaren kunstenaars om hun producten zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Om een bouwdoos opvallend te maken moet het een zeker formaat hebben, een bepaalde in het oog springende kleurstelling en vooral duidelijk vertellen wat de inhoud is.

Bij Merit had box art kennelijk niet de allerhoogste prioriteit. Ten eerste waren de doosjes erg klein; een 1/24 model paste er maar net in; vooral de forse Vanwall zat erg krap. Ten tweede stond nergens op de doos duidelijk  opvallend vermeld wat er nu daadwerkelijk in zat, zelfs de schaal werd niet genoemd. Wat op de voorzijde werd getoond waren aan elkaar geprinte ‘sigaretten kaartjes’ met acht verschillende modellen. Om te weten wat je precies kocht moest je op een van de kopse zijkanten van het doosje kijken en daar vond je dan een klein stickertje met de vermelding van de inhoud.

De doosjes van Merit veranderden met de komst van nieuwe modellen. De plaatjes hieronder laten de verschillen zien vanaf het eerste doosje tot de laatste.

Frappant genoeg stonden op het doosje van 1958 de Talbot Lago en Alfa Romeo op de voorzijde, echter deze modellen zijn nimmer met die verpakking verkocht. Afwijkend kregen deze auto’s hun eigen individuele doosje met een meer dynamische artistieke box art, en voor de verandering werd de schaal deze keer wel vermeld.

Merit en Slotracing
En dan komen we weer uit bij de door ons zo geliefde hobby, modelbouw en het classic slot racen. Mettertijd zijn Merit kitjes schaars geworden, maar hun populariteit is over de gehele wereld onverminderd groot, van Hardinxveld tot Sydney in Australië. De liefhebbers van vintage racers weten Merit op zijn waarde te schatten. Er zijn ook een aantal resin kopieën verschenen en zelfs in de 3D sfeer is wat upgrade materiaal te krijgen. Het meest populaire model was de Lotus 11 en ook de kleine Cooper Jap was een publieks lieveling. Ieder heeft zo zijn voorkeur. Ik ben, naast de Lotus,  vooral onder de indruk van de Maserati 250 F, Lancia Ferrari D50 en de BRM P25.

Binnen het geheel van het klassieke slot racen spelen Merit modellen een prominente rol in met name de front engined monoposto klasse. Degenen die erin geslaagd zijn om een Merit te bemachtigen (originele kits zijn vrij kostbaar) hebben daardoor een geweldig bouw platform om er een passend chassis onder te fabriceren en de baan mee op te gaan. Dat maakt dat die klasse een prachtig scala aan variatie kan bieden. Dankzij SMER (Tsjechië), Atlantis (USA) en Mister Craft (Polen) zijn de Alfa Romeo en Talbot Lago her-uitgebracht, en die zie je dan ook nog vaak verschijnen.

Goed, hiermee is een einde gekomen aan deze bijdrage, als er vragen of opmerkingen zijn over dit onderwerp, aarzel niet om me via de app aan te spreken. Geniet van de plaatjes.

En hopelijk weer spoedig de baan op………………………. Gerrit Leemburg